Organisatieadviseur als beroep
Toen ik midden jaren 80 afstudeerde als organisatiekundige aan de Interdisciplinaire Interfaculteit Bedrijfskunde (IIB) was bedrijfskunde een bijzonder vak. Er waren slechts 200 studenten. Ik was overgestapt van de economiefaculteit aan de Erasmus naar het kleinschalige IIB gevestigd in Delft. Een vooruitstrevende opleiding met stuk voor stuk bijzondere hoogleraren die toen al probleemgericht onderwijs aanboden in strak klassikaal onderwijs. Dat was ook in die tijd vreemd voor een universiteit. Je moest je tentamens halen, anders kon je niet mee in het volgende klasje. Tentamens niet halen kon je je niet veroorloven, pas volgend jaar kwam er weer een busje langs.
In een wereld met nog maar een paar bedrijfskundigen had je veel toegevoegde waarde. Je hielp inhoudelijke professionals met het organiseren van hun werk. Je ondersteunde en liep ze niet voor de poten met je eigen ideeën. In de jaren negentig importeerden we, naast de organisatie-adviseur, ook het Amerikaanse fenomeen 'de management consultant'. De man/vrouw die niets van organiseren weet maar wel met een handjevol standaardmodellen als powerbox in zijn toolkit. De management consultant die de wereld betekenis geeft met zijn 'zo moet het - model' waarbij maar twee variabelen serieus tellen: kan het efficiënter en kan het sneller? Vervolgens ging iedere afdelingschef die bedrijfskundige taal leren op talloze instituten, de congrescentra rezen letterlijk in de bossen als paddestoelen uit de grond, en de aanvankelijk meewerkende chefs noemden zich vervolgens manager. Hij/zij ging managen. De management consultant voegde ondertussen niets meer toe in termen van nieuwe kennis, maar stelde zijn tijd beschikbaar tegen een bundeltarief. Er kwamen zoveel consultants dat het een goed idee werd quota in te stellen voor 'externen'. Dankzij het managen kregen we te weinig handen aan het bed, te weinig blauw op straat, te weinig docenten voor de klas en in de landbouw ontstond door het managen de watertomaat. Deze tomaat heeft alles, behalve goede smaak. Tijd voor Slowfood. Ik wil het verder hier niet hebben over de schrijnende gevallen in de jeugdzorg dankzij het managen.
Managen is fundamenteel wat anders dan organiseren waarbij de relatie met de klant en niet het eigen productieproces centraal staat. De management consultants zijn via de merknaam van hun bureau verenigd bij de Roa en de organisatie-adviseur is op persoonlijk titel lid van de Ooa. Het beroep van management consultant gaat niet over organiseren, het gaat over geld verdienen voor de aandeelhouder. Logisch want daar zijn de Amerikaanse managementmodellen natuurlijk ook voor bedoeld. Niets mis mee bij McDonald's (alhoewel), maar doe het a.u.b. niet bij De Librije, in de gezondheidszorg, het onderwijs, de overheden, het bibliotheekwezen, etc. Vreemd, ik heb nooit gedacht dat ik van organisatie-adviseur, via management consultant, organisatie-activist zou worden. Wel leuk, een nieuwe roeping, maar het beroep blijft hetzelfde: ruimte creeren om tot goede dienstverlening te komen en daarmee tot zinvolle arbeid.
